Waarom een simpele winactie ineens illegaal gokken kan zijn

Geschreven door:Daan Meijer
Laatst bijgewerkt: 2026-06-29

Winacties op Instagram, TikTok en YouTube lijken onschuldig. Een webshop geeft een auto weg. Een influencer verloot een reis. Een merk laat klanten kans maken op een dure prijs na een bestelling.

Maar juridisch kan zo’n actie veel zwaarder wegen dan veel ondernemers denken.

De Kansspelautoriteit legde in een besluit van 2 juni 2026 een last onder dwangsom op voor een autoverloting via social media. De inzet: €150.000 per nieuwe overtreding, met een maximum van €450.000. Volgens de KSA ging het niet om een toegestane promotionele actie, maar om een onvergund kansspel.

Wanneer wordt marketing een kansspel? En waar ligt de grens?

In dit artikel:

1.Hoe zit de wetgeving rondom winacties precies in elkaar?›2.Het slechte voorbeeld: een auto verloten na een bestelling›3.Het goede voorbeeld: een kraskaart van New York Pizza›4.Waar ligt de grens met spel, kennis en toeval?›5.Conclusie: wanneer is een winactie wél toegestaan?›6.Referenties:›

Hoe zit de wetgeving rondom winacties precies in elkaar?

Een winactie is op zichzelf niet verboden. Als bedrijf mag je prijzen weggeven om je product, dienst of merk te promoten, maar zodra toeval bepaalt wie wint, krijg je te maken met de wetgeving rondom kansspelen.

De KSA noemt dit een promotioneel kansspel: een kansspel dat bedoeld is om iets te promoten. Daarvoor is geen vergunning nodig, zolang de actie voldoet aan de Gedragscode Promotionele Kansspelen.

De gedragscode bepaalt wanneer je een winactie zonder vergunning mag organiseren. De basisregel blijft namelijk dat je in Nederland niet zomaar een kansspel mag aanbieden.

Een winactie moet daarom echt bedoeld zijn als promotie en aan de voorwaarden uit de gedragscode voldoen. Is dat niet zo, dan kan de KSA ingrijpen.

Daarom wordt “koop iets en maak kans” snel gevoelig. De KSA kijkt dan naar de hele opzet. Staat het product centraal, of vooral de prijs? Is deelname gratis? Zijn de voorwaarden makkelijk te vinden? Is vooraf duidelijk wat je kunt winnen? En wordt de winnaar onpartijdig gekozen?

Voor social media betekent dit dat voorwaarden niet ergens diep op de website mogen verdwijnen. Wie een winactie via Instagram, TikTok of YouTube promoot, moet daar ook duidelijk maken hoe de actie werkt. Anders kan een simpele giveaway juridisch alsnog een onvergund kansspel worden.

Het slechte voorbeeld: een auto verloten na een bestelling

Een auto weggeven klinkt als slimme marketing. Zeker op Instagram, TikTok of YouTube. Grote prijs, veel aandacht, veel reacties en waarschijnlijk ook extra bestellingen.

Maar precies daar ging het mis.

In het besluit van de KSA moesten deelnemers eerst een bestelling plaatsen om kans te maken op een auto. De actie werd breed gepromoot via social media en de trekking vond plaats tijdens een livestream op YouTube.

Volgens de KSA was dit geen gewone promotionele winactie meer, maar een kansspel zonder vergunning.

Niet omdat een bedrijf nooit iets mag weggeven. Dat mag wel. Maar de opzet moet kloppen. In deze zaak stapelden de risico’s zich op.

Waar ging het precies mis?

De reden waarom de KSA hier ingreep was vanwege de totale opzet van de actie. Vooral deze vier punten maakten de winactie juridisch kwetsbaar:

Deelnemers moesten eerst bestellen: de aankoop werd daarmee de toegang tot de loting.
De auto trok alle aandacht: de actie draaide volgens de KSA vooral om de prijs, niet om het product.
De spelregels waren niet duidelijk genoeg zichtbaar: de actie liep via social media, maar de voorwaarden stonden daar niet duidelijk genoeg bij.
De trekking was niet onafhankelijk genoeg: een medewerker trok de winnaar tijdens een livestream. Dat vond de KSA niet onpartijdig genoeg.

De KSA legde daarom een last onder dwangsom op van €150.000 per nieuwe overtreding, met een maximum van €450.000.

Het goede voorbeeld: een kraskaart van New York Pizza

Dat het bij de autoverloting misging, betekent niet dat elke actie met een loting verboden is. Het verschil zit in de opzet van de actie: begrijpt de deelnemer vooraf dat hij alleen kans maakt, en niet dat hij al iets heeft gewonnen?

Een goed voorbeeld is een actie van New York Pizza. Daarbij stond op een kraskaart dat je kans maakte op een reis naar New York. De klacht was dat mensen konden denken dat ze de reis al hadden gewonnen zodra ze drie pizzapunten openkrassen.

De Reclame Code Commissie ging daar niet in mee. Op de kaart stond namelijk ook “Speel gratis mee” en op de achterkant werd uitgelegd dat deelnemers hun wincode online moesten invoeren om kans te maken.

De boodschap was dus niet: je hebt gewonnen. De boodschap was: je mag meedoen.

Dit lijkt een klein verschil, maar is juridisch wel degelijk belangrijk. Bij een winactie moet de deelnemer weten waar hij of zij aan toe is.

Wat laat dit voorbeeld zien:

Zeg duidelijk dat iemand kans maakt, niet dat iemand al gewonnen heeft.
Leg kort uit welke stap de deelnemer nog moet zetten.
Maak duidelijk waar en hoe de winnaar wordt gekozen.
Hou kleine acties ook echt klein.
Gebruik geen grote prijs als lokmiddel zonder heldere uitleg.

Een winactie hoeft dus niet ingewikkeld te zijn. Maar de basis moet duidelijk zijn voordat iemand meedoet.

Waar ligt de grens met spel, kennis en toeval?

Het voorbeeld waarbij de auto verloot werd was vrij rechtlijnig. Je plaatste een bestelling, deed mee aan een loting en kon een auto winnen. De deelnemer had zelf geen echte invloed op de uitkomst.

Maar niet elk voorbeeld is zo zwart-wit.

Dat bleek bijvoorbeeld in de FIFA22-zaak. De KSA zag de digitale pakketjes in FIFA Ultimate Team als een kansspel, omdat toeval bepaalde welke spelers eruit kwamen. De Raad van State ging daar niet in mee.

De pakketjes stonden volgens de rechter niet los van het spel, maar maakten onderdeel uit van de bredere FIFA-modus. Die modus draaide niet alleen om toeval, maar ook om spelen, teams bouwen en wedstrijden winnen.

Bij sportpools ligt de grens anders. In de zaak rond Whowillbenext voorspelden deelnemers uitslagen en het verloop van een sporttoernooi. Dat is iets anders dan een briefje uit een ton trekken.

Op dat moment beginnen kennis en inschatting een rol te spelen.

Maar daarmee is zo’n spel niet automatisch vrij van regels. De vraag blijft hoeveel invloed deelnemers echt hebben op hun kans om te winnen.

Voor winacties op socialmedia betekent dat: kiest een jury de beste inzending, of bepaalt een loting wie de prijs krijgt?

Conclusie: wanneer is een winactie wél toegestaan?

Een winactie is dus niet het probleem. Je mag gewoon aandacht vragen voor je merk, product of dienst en daar een prijs aan koppelen. Het risico ontstaat pas als de actie eigenlijk om een loting draait, deelnemers eerst iets moeten kopen en niet duidelijk is hoe de winnaar precies gekozen wordt.

Wie een winactie organiseert, moet daarom vooraf een paar simpele vragen kunnen beantwoorden:

Vraag	Goed	Fout
Kun je gratis meedoen?	Ja, deelnemers hoeven niets te kopen om mee te doen.	Nee, alleen wie iets koopt of bestelt maakt kans.
Is vooraf duidelijk wat je kunt winnen?	Ja, de prijs en de waarde staan duidelijk bij de actie.	Nee, de prijs is vaag omschreven of de waarde ontbreekt.
Staat het product centraal?	Ja, de actie promoot duidelijk een product, dienst of merk.	Nee, de prijs trekt alle aandacht en draagt de hele campagne.
Zijn de voorwaarden makkelijk te vinden?	Ja, de regels staan bij de post, caption, bio-link of actiepagina.	Nee, de voorwaarden staan alleen ergens diep op de website.
Is duidelijk hoe de winnaar wordt gekozen?	Ja, de trekking wordt vooraf uitgelegd en onafhankelijk uitgevoerd.	Nee, een medewerker kiest de winnaar of de loting wordt niet uitgelegd.
Zeg je dat de beste inzending wint?	Ja, dan beoordeel je de inzendingen ook echt inhoudelijk.	Nee, je zegt “meest origineel”, maar gebruikt toch een random picker.
Past de prijs bij de actie?	Ja, de prijs is logisch voor de promotie.	Nee, een auto, reis of groot geldbedrag wordt vooral gebruikt als lokmiddel.

Kortom: noem iets geen winactie als het eigenlijk een loting is rondom een grote prijs, en zorg dat deelnemers van tevoren precies weten waar ze aan meedoen, wat ze kunnen winnen en hoe de winnaar wordt gekozen.